1. Fa'amatalaga Fa'alelalolagi o Fa'ama'i o Mpox (e pei o Mati 2026)
O le Mpox, e mafua mai i le siama o le Monkeypox (MPXV), o loʻo tumau pea ona avea ma popolega tau soifua maloloina lautele i le lalolagi atoa e ui lava i le faʻaiʻuga o lona faʻailogaina o se Faʻalavelave Faʻafuaseʻi Faʻavaomalo mo le Soifua Maloloina Lautele (PHEIC) e le Faʻalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi. O le faʻaauau pea ona pipisi atu i le tele o itulagi e faʻamamafaina ai le manaʻomia ovaavaaiga faifai pea ma le gafatia fa'apitoa mo su'esu'ega.
Talu mai le pepesi o le faʻamaʻi i atunuʻu eseese i le 2022, e toetoe lava 128,000 mataupu ua faʻamaonia e le fale suʻesuʻe ma le 281 maliu ua lipotia mai i atunuʻu e silia ma le 130 [1]. I le 2025 lava ia, e 50,751 mataupu ua faʻamaonia ma le 206 maliu na faʻamaumauina e atunuʻu e 96, ma e silia ma le 90% o mataupu na tutupu i Aferika. E maitauina, o le Democratic Republic of the Congo, Sierra Leone, ma Uganda na aofia ai le tusa ma le 32,000 mataupu, ma faʻamamafaina ai le mamafa tele i itulagi o loʻo aʻafia ai tagata [1].
O loʻo faʻaauau pea ona salalau solo vaega tetele uma o le MPXV (Ia, Ib, ma le II). O le tulaʻi mai ma le salalau faavaomalo o le Clade Ib—e aofia ai uluaʻi iloa i le Czech Republic, Isaraelu, Madagascar, ma Nepal—faʻapea foʻi ma le faʻasalalauina o le alalafaga i Falani, Italia, ma Sepania, ua faʻaalia aifa'agasologa o le fesiitaiga o suiga[1].
2. Fa'ailoga Fa'afoma'i ma Lu'itau o le Su'esu'ega
E tele fa'ailoga fa'apitoa e aliali mai i le Mpox, e amata mai i fa'ama'i e leai ni fa'ailoga e o'o atu i fa'ama'i ogaoga o le tino. O fa'ailoga masani e aofia aifiva, ulu tiga, lymphadenopathy, myalgia, ma le vaivaima isi mea faapenaE tupu le mageso masani e ala ivaega o macular, papular, vesicular, ma pustular a'o le'i pa'u'ū, ma e ono aofia ai lefoliga, vaega o le tino, mucosa o le gutu, ma vaega o le anus.

E ui o le tele o mataupu e mou atu lava i totonu ole 2–4 vaiaso, ae o taunuuga ogaoga e sili atu ona ono tupu i tagata vaivai, e aofia aipepe, fafine maʻitaga, ma tagata e vaivai le puipuiga o le tino(e pei o le fa'ama'i pipisi o le HIV ua alualu i luma) [2].
O le faʻateleina o le aliaʻe mai o faʻaaliga e le masani ai ma faʻaaliga e le ogaoga tele, e aofia ai ma mataupu e leai ni faʻaaliga, e tulaʻi mai ai ni luʻitau taua i le suʻesuʻeina o faʻamaʻi. O lenei mea e faʻamamafaina ai le taua tele osuʻesuʻega e matua maaleale, patino, ma vave e lagolago ai le vave iloa ma faʻalavelaveina ai filifili o fesiitaiga.
3. Puipuiga, Pulea, ma le Matafaioi o Suʻesuʻega
E tele auala e pipisi ai le MPXV, e aofia ai le fesootaʻi tuusaʻo ma manuʻa poʻo vai o le tino, mataua o le manava i le taimi o fesootaʻiga vavalalata mo se taimi umi, fesiitaiga feusuaʻiga, siama ua pisia, ma le fesiitaiga tuusao.
O fuafuaga autū mo le pulea e aofia ai:
- -Fa'ailoa vave ma le vavae'eseina o mataupu
- -Su'esu'ega o tagata ua fesoota'i ma le mata'ituina i totonu o le nu'u
- -Fesootaiga e uiga i tulaga lamatia ma fa'alavelave tau amioga
- -Tui puipui mo le puipuiga a'o le'i a'afia ma pe a uma ona a'afia
Ua fa'amamafa e le WHO le taua o le fa'amalosia o le gafatia o fale su'esu'e ma le fa'atinoina omeafaigaluega talafeagai mo suʻesuʻega faʻapitoa ua faʻatulagaina mo tulaga eseese o le soifua maloloina—mai suʻega vave e le faʻatulagaina i nofoaga tutotonu e mataʻituina ai genomic[1].
4. Su'ega Macro & Micro-Test: Fofo Fa'apitoa mo Su'esu'ega Fa'apitoa e Fa'atautaia e le Fouga Fa'atekinolosi
I le fa'agasologa o le fa'agasologa o le epidemiology a le MPOX, ua atia'e ai e le Macro & Micro-Test se faila atoatoa o su'esu'ega fa'apitoa, e tele-fa'avae, e fa'aalia ai agava'a malolosi i le mamanuina o su'ega, inisinia molecular, ma le fa'aoga fa'aliliu.
4.1 Su'ega Vave o le Immunochromatographic: Su'ega i le Nofoaga e Maua ai le Tausiga
E tuʻuina atu e le kamupani le vave ona iloa, e aunoa ma ni meafaigaluega i totonu o le 10–20 minute, e lagolagoina ai suʻega faʻapitoa ma suʻesuʻega tetele:

- Meafaigaluega e Iloa ai Antigen (HWTS-OT079):
- Faigofie ona faia ni fa'ata'ita'iga (vai o le mageso/su'i gutu, serum)
- Tapula'a o le iloa (LoD): 20 pg/mL
- Ufiufi lautele o le clade (Clade I & II)
- Leai se tali atu fa'atasi matutusasiama
- O le maliega atoa o le pasene (OPA): 96.4% e fa'atusatusa i su'ega fa'ateleina o le nucleic acid (NAATs)
- Meafaigaluega mo le Iloaina o le Antibody IgM/IgG (HWTS-OT145):
- Faigofie ona faia ni faʻataʻitaʻiga (toto atoa, serum, plasma)
- Fa'ailoa le IgM ma le IgG e filifili ai tulaga o le fa'ama'i mpox
- Talafeagai mo suʻesuʻega seroepidemiological
O nei suʻega ua faʻaleleia atili mo le mautu (4–30°C, 24 masina), e faʻatalanoaina ai faʻatapulaʻaga tau fesoʻotaʻiga i nofoaga e faʻatapulaʻaina ai punaoa.
4.2 Fa'ateleina o le Isothermal (EPIA): Sailiga Fa'a-molecular Vave Tele
O le pusa e iloa ai le nucleic acid e faʻavae i luga o le EPIA (HWTS-OT200) o loʻo faʻatusalia ai se alualu i luma taua i le vave faʻamaʻi pipisi o le tino:

- LoD: 200 kopi/mL (e tutusa ma le qPCR)
- Taimi e fa'aleleia ai: vave e pei o le 5 minute
- Fa'atinoina o su'ega i luga ole mana'oga e ala i vaega tuto'atasi o le Easy Amp System
- Fa'atulagaga Lyophilized e mafai ai ona teuina i le vevela o le potu
- Fa'atinoga fa'aklinikal: (PPA: 100%, NPA: 100%, OPA: 100%) (Kappa = 1.000)
O le mea e tāua, o le suʻega e leai se faʻaalia o le cross-reactivity ma orthopoxviruses (smallpox, vaccinia, cowpox) poʻo herpesviruses masani (HSV, VZV), e atagia mai ai le maualuga o le analytical specificity.
4.3 Fluorescence qPCR: Su'esu'ega Maualuga-Ma'ale'ale, ua Iloa e le WHO
O le faila o le fluorescence PCR a le Macro & Micro-Test o loʻo faʻamamafaina ai lona tausisia o tulaga faʻavaomalo ma le aloaiaina o tulafono faatonutonu:
- HWTS-OT071 (lisiina i le WHO EUL):
- O le mamanu fa'atatau lua e fa'amautinoa ai le malosi tele
- LoD: 200 kopi/mL
- Fa'ata'ita'iga fetu'una'i o le vai o le mageso, su'isu'i o le fa'a'ī ma le serum
- Maualuga le fa'apitoa e aunoa ma le tali atu i le va o itu e luassiama o le mallpox, siama o le vaccinia, siama o le cowpox, siama o le mousepox, siama o le herpes simplex, siama o le varicella-zoster, ma le genome o le tagata, ma isi mea faapena..
- Fa'atinoga fa'afoma'i: PPA 100%, NPA 99.40%, OPA 99.64% vs fa'asologa
- Pusa QPCR ua fa'a'aisa-mago (HWTS-OT078):
- Ave'esea le fa'alagolago i le filifili malulu a'o fa'atumauina pea le fa'atinoga
- Meafaigaluega mo le Iloa Lautele a le Orthopox (HWTS-OT072):
- Mauaina fa'atasi o siama orthopox e fa o le tagata(E aofia ai le Mpox)
- LoD: 200 kopi/mL
- Maualuga le fa'apitoa e aunoa ma le tali atu i siama tutusa
- Fa'aitiitia le lamatiaga o le sese o le su'esu'ega ma fa'aleleia atili ai le iloa o eseesega
- Vairasi o le MonkeypoxMeafaigaluega mo le Lomitusi (HWTS-OT201):
- E mafai ai ona iloa lelei le eseesega i le va o le Clade I ma le Clade II
- LoD: 200 kopi/mL
- Taua tele mo le siakiina o faʻamaʻi pipisi ma suʻesuʻega o le pepesi
4.4 Fa'asologa o le Genome Atoa: Fa'agaoioia le Mata'ituina o le Genomic ma le Su'esu'eina o Variant
O lo'o fa'aalia atili e le Macro & Micro-Test ia tomai fa'apitoa i le genomics o pathogen e ala i ana fofo mo le fa'asologa o le genome atoa:
- ManukimiselaPusa Fa'apitoa mo le Genome o le Vaila'au Vaila'au Lautele (NGS e tele-PCR) (HWTS-TW0042):
- Taimi e toe fa'afo'i ai: 6–8 itula
- ≥98% le ufiufi o le genome (Ct ≤32)
- Fetaui fetuutuunai ma le tele2nd ma le 3rd tupulagafausaga o le faasologa o faasologa(ONT, Qi Carbon, Salus, Illumina, MGI…)
- E matua'i maaleale lavaManukimiselaVairusi Sailiga atoa o le GenomeMea faigaluega (Illumina/MGI) (HWTS-TW0041/0043):
- Tulaga e iloa ai: Ct ≤35
- Fuafuaga o le primer maualuga le mafiafia (1,448paga o le 200bpamplicons)
- Fa'amaonia i le silia ma le 400 fa'ata'ita'iga fa'aklinikal
- Ffetaui lelei ma le tele o2nd tupulagafausaga o le faasologa o faasologa(Qi Carbon, Salus, Illumina, MGI…)
Fuainumera Fa'afoma'i o le Fa'asologa Atoa o le Genome o le Mpox Virus
Fa'asologa o le Genome Atoa o le Mpox Virus
O nei pusa Mpox WGS e lagolagoina le fa'ama'i pipisi o genomic e maualuga lona iugafono, e aofia ai le siakiina o suiga o le suiga o le tulaga, fa'afanua o fesiitaiga, ma le au'ili'iliga o le evolusione o suiga eseese.
5. Faaiuga: Fa'aleleia Atili o le Pulea o le Mpox i le Lalolagi Atoa e ala i le Silisili Ese o le Saienisi
O le faʻaauau pea ona salalau solo i le lalolagi atoa ma le faʻalauteleina o kenera o le MPXV e manaʻomia ai se fuafuaga faʻapitoa e tele vaega e aofia ai le suʻesuʻega vave, suʻega faʻamaonia o molecular, ma le mataʻituina o genomic.
O le faiga fa'apitoa o su'esu'ega a le Macro & Micro-Test e atagia mai ai le malosi o le fa'afouga fa'asaienisi i le tele o vaega fa'atekonolosi, e aofia ai immunoassays, isothermal amplification, real-time PCR, ma le next-generation sequencing. O nei fofo e le gata ina fa'afetaui ai mana'oga fa'aklinikal ma le soifua maloloina lautele i le taimi nei, ae fa'apea fo'i ona ogatasi ma tulaga fa'avaomalo ma fa'ata'ita'iga o su'esu'ega fou.
I le mafai ai ona vave iloa, faʻavasegaina saʻo o le clade, ma le mataʻituina moni o genomic, ua faia ai e le kamupani se sao taua i le faʻamalosia o le sauniuniga faʻavaomalo ma le tali atu i le mpox ma isi faʻamaʻi pipisi fou.
Fa'asinomaga:
[1] WHO. Lipoti o Tulaga Fa'alelalolagi a Mpox. Mati, 2026, Geneva: Fa'alapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi; 2026
[2] WHO. Pulega Fa'afoma'i ma le Puipuiga o Fa'ama'i mo Mpox. Me 2025, Geneva: Fa'alapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi; 2025
Taimi na lafoina ai: Mati-31-2026


