Fa'ama'i pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa ma le itulagi i le va o le 1990-2024: iloiloga fa'apitoa, su'esu'ega i le lalolagi atoa, ma le au'ili'iliga o le a'afiaga
Fa'atomuaga
O se suʻesuʻega talu ai nei na lomia i leO Fa'ama'i Pipisi a le Lancet(2026) o loʻo tuʻuina atu ai le auʻiliʻiliga aupito sili ona atoatoa i le lalolagi atoa o le faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 i le taimi nei, e tuʻufaʻatasia ai faʻamaumauga o le iloiloga faʻapitoa ma se suʻesuʻega mataʻituina o le molecular i le lalolagi atoa.
I le tuufaatasia o faamaumauga sa maua muamua (1990–2021) faatasi ai ma faamaumauga o faasologa fou ua aoina, ua aofia ai i le suesuega le sili atu nai lo1.39 miliona faʻamaumauga o le HIV-1 genotyping mai atunuu e 154 na aoina i le va o le 1990 ma le 2024I le fa'aaogaina o le aofa'i o tagata o lo'o nonofo ma le HIV na fuafua e le UNAIDS e fai ma fua fa'atatau, na faia ai e le au su'esu'e ni fa'afanua fa'alelalolagi ma fa'aitulagi e fa'amatalaina ai le tufatufaina atu o vaega o le HIV-1 i le taimi ma le fa'afanua, o foliga toe fa'asalalau (CRF), ma foliga toe fa'asalalau tulaga ese (URF).
O faʻaiʻuga ua faʻaalia ai e ui lava ina tumau pea le mautu o le lalolagi atoa o le ituaiga HIV-1 i le luasefulu tausaga ua tuanaʻi, ae o loʻo tutupu pea suiga tetele faʻaitulagi, aemaise lava ona o le faʻateleina o le eseesega ma le faʻalauteleina o ituaiga recombinant.
Talaaga o le Suesuega
O le siama o le le atoatoa o le puipuiga o le tino ituaiga 1 (HIV-1) e faʻaalia ai le tele o eseesega o kenera ona o le maualuga o le fua faatatau o le fesuiaʻiga, gafatia e toe tuʻufaʻatasia, ma le umi o le faʻasalalauga.
O lenei eseesega o kenera e iai ni aafiaga taua mo:
- · mata'ituina o molecular,
- · iloiloga o le faatinoga o suʻesuʻega,
- · mata'ituina o le tete'e atu i le antiretroviral,
- · ma fuafuaga mo le atinaʻeina o tui puipui.
O le suʻesuʻega na faʻamoemoe e faʻamatalaina mamanu o le tufatufaina atu i le lalolagi atoa ma le itulagi o ituaiga HIV-1 ma foliga toe faʻafouina mai1990 i le 2024, ma tuʻuina atu ai se faʻavae faʻafouina o faʻamaʻi pipisi mole mole mo le puipuiga ma le puleaina o le HIV i le lalolagi atoa.
Fuafuaga ma Metotia o Suʻesuʻega
Na faʻatinoina e le au suʻesuʻe se iloiloga faʻapitoa o faʻamaumauga a le PubMed, Embase, Global Health, ma le CINAHL, e aofia ai suʻesuʻega na lomia i le va o Ianuari 1, 2022, ma Ianuari 22, 2025.
E le gata i lea, na aoina mai faʻamaumauga e ala i le fesoʻotaʻiga a le Global HIV Molecular Epidemiology Collaboration.
O faʻamaumauga agavaa e aofia ai:
- · Fa'amatalaga o le ituaiga molekiula o le HIV-1,
- · nofoaga fa'ata'ita'i ua fa'amatalaina manino,
- · aso e aoina ai,
- · ma fuainumera faʻataʻitaʻiga lava e lava.
O le fa'amaumauga mulimuli e aofia ai:
- · 1,395,222 fa'amaumauga o le genotyping HIV-1
- · 154 atunuu
- · ono vaitaimi o faʻamaʻi pipisi:1990–1999, 2000–2004, 2005–2009, 2010–2014,2015–2019, 2020–2024.
Sa fuafuaina le a'afiaga o ituaiga kenera o le HIV-1 i le lalolagi atoa ma le itulagi e fa'aaoga ai metotia o le fa'amamafa ua fetu'una'i e le UNAIDS.
Fa'asalalauga i le Lalolagi Atoa o Vaega o le HIV-1: O lo'o Pulea Pea le Vaega o le HIV-1
I le taimi2020–2024, o le ituaiga C sa tumau pea le gafa autū o le HIV-1 i le lalolagi atoa, e aofia ai:
| Gafa o le HIV-1 | Fua fa'atatau i le lalolagi atoa |
| Ituaiga C | 48.7% |
| Ituaiga A | 11.5% |
| Ituaiga B | 10.3% |
| URFs | 5.3% |
| CRF02_AG | 5.1% |
| CRF01_AE | 5.1% |
| Isi CRF | 3.9% |
| Ituaiga G | 3.1% |
| Ituaiga laiti D | 3.0% |
| CRF07_BC | 2.1% |
I le aotelega, o foliga toe fa'afouina (e aofia ai CRF ma URF) e tusa ma le22.4% o faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa, o loʻo faʻamamafaina ai le faʻatupulaʻia o le lavelave o le eseesega o kenera o le HIV-1.
O le ituaiga C e faʻaauau pea ona pulea tele i:
- · Aferika i Saute,
- · Asia i Saute,
- · ma le tele o atunuu o Aferika i Sasaʻe.
Talu ai ona o nei itulagi o loʻo i ai se vaega tele o le avega o le HIV i le lalolagi atoa, o le pule aʻe o le subtype C e matua aʻafia ai le mamanu o le tufatufaina atu i le lalolagi atoa.
Eseesega Fa'aitulagi: Fa'ata'ita'iga Eseese o le Evolusi i Konetineta eseese
E ui o foliga mai e mautu le fausaga o le HIV-1 i le lalolagi atoa, ae o loʻo iai ni suiga tetele i mamanu faʻaitulagi.
Aferika i Saute ma Asia i Saute: Pulea Fa'aauau o le Ituaiga C
O Aferika i Saute ma Asia i Saute o loʻo faʻailoaina pea i le ituaiga C o le tafe toto.
I nei vaega e tele ai siama, o le subtype C o le tele lea o siama o loʻo feoaʻi solo, ma avea ai ma mafuaʻaga autū i le taatele o le subtype C i le lalolagi atoa.
Peita’i, o lo’o fa’amamafa mai fo’i i le su’esu’ega e fa’apea, o le aofa’i o fa’ata’ita’iga molecular i nisi o vaega e tele ai siama e tumau pea le fa’atapula’aina, ma fa’ailoa mai ai e mana’omia nisi taumafaiga fa’aopoopo e mata’ituina ai ina ia sili atu ona pu’eina ai le tele o siama i le lotoifale.
Amerika i Matu ma Amerika Latina: Fa'aauau pea le Pulea o le Ituaiga B
O le ituaiga B o loʻo tumau pea le gafa autū o loʻo salalau solo i:
- · Amerika i Matu,
- · Amerika Latina.
O nei itulagi o loʻo faʻaalia ai ni mamanu faʻamaʻi molecular e fai si mautu pe a faʻatusatusa i itulagi o loʻo feagai ma suiga vave o ituaiga.
Europa i Sisifo ma Tutotonu: Faʻateleina o le Eseesega o Tupuaga
O loʻo feagai Europa i Sisifo ma Europa Tutotonu ma se suiga malie mai le faʻamaʻi pipisi e masani ona iai le ituaiga B agai atu i se siosiomaga e tele atu ai le eseesega o siama.
O aga masani autū e aofia ai:
- · fa'aitiitia le fua fa'atatau o le ituaiga B,
- · faʻateleina le sao o fomu toe faʻafouina,
- · faʻateleina o le i ai o gafa e lē o ni gafa B.
O nei suiga ua faʻaalia ai o le eseesega o mole mole o le HIV-1 ua faʻateleina le taua e oʻo lava i itulagi e masani ona pulea le ituaiga B.
Asia i Sasaʻe: Faʻalauteleina Vave o Fomu Recombinant
Asia i Sasaʻe na faaalia ai se tasi o suiga sili ona taua i faʻamaʻi pipisi.
Na maua i le suʻesuʻega:
- · Ua matuā fa’ateleina le CRF07_BC i le aluga o taimi,
- · ua matuā fa’aitiitia le ituaiga B.
Ua fa'ateleina le CRF07_BC mai le tusa ma le13.1% i le va o le 2000–2004 i le 48.1% i le va o le 2020–2024, o loʻo faʻaalia ai se suiga tele i le faʻamaʻi pipisi faʻaitulagi o le HIV-1.
O lenei suiga ua faʻamamafaina ai le taua o le mataʻituina faifai pea o molecular i itulagi o loʻo faʻateleina ai foliga recombinant.
Fomu Fa'afouina: O se Vaega Tuputupu A'e o le Eseesega o le HIV-1 i le Lalolagi Atoa
O le pasene o fomu recombinant na faʻateleina i le lalolagi atoa i tausaga ua mavae:
- · 2000–2004: pe tusa ma le 20.8%
- · 2010–2014: pe tusa ma le 24.2%
- · 2020–2024: pe tusa ma le 22.4%
E ui ina faʻaitiitia teisi le fua faʻatatau i le lalolagi atoa i le vaitaimi talu ai nei, ae o loʻo faʻaauau pea ona faʻalauteleina foliga toe faʻafouina i le tele o itulagi, aemaise lava:
- · Asia i Sasaʻe,
- · Europa i Sisifo ma Europa Tutotonu.
O le suʻesuʻega ua fautua mai ai e ono lē amanaiaina pea foliga recombinant i nisi o tulaga ona o le tele o polokalame mataʻituina e faalagolago tele lava i vaega o le genomic, lea atonu e le o iloa atoatoa ai mamanu faigata o le recombination.
O le faʻamalosia o auala e mataʻituina ai genomics o le a taua tele, aemaise lava i itulagi o loʻo maualuga ai le avega o le pipisi o le HIV ma faʻateleina ai le eseesega o siama.
Soifua Maloloina Lautele ma Aafiaga Fa'aklinikal
1. E Manaʻomia e Faiga Faʻataʻitaʻi le Iloiloga Faʻaauau o Ituaiga Faʻasolo
O le faʻateleina o le eseesega o kenera o le HIV-1 e faʻamamafaina ai le taua o le iloiloga faifai pea o tekinolosi faʻamaonia i ituaiga eseese o siama.
E ui o faiga faʻapitoa o loʻo iai nei mo le suʻeina o le HIV ma le viral load ua faʻaalia ai le lautele o le faʻaaogaina, ae o loʻo taua pea le faʻaauau pea o le faʻamaoniga faʻasaga i ituaiga fou ma ituaiga recombinant.
E tatau i le mata'ituina i le lumana'i ona tu'ufa'atasia:
- · fa'ama'i pipisi molecular,
- · mata'ituina o le fa'atinoga o su'esu'ega,
- · ma le auiliiliga o le evolusione o siama.
2. E Manaʻomia e le Mataʻituina o le Teteʻe i Fualaau Faasaina se Ufiufi Lautele o le Genetics
O le faʻalauteleina o ituaiga eseese o le HIV-1 e ono aʻafia ai le aliaʻe mai, iloa, ma le faʻamatalaina o fesuiaʻiga o siama e fesoʻotaʻi ma le teteʻe.
O nisi suʻesuʻega ua fautua mai ai o gafa patino o le HIV-1, e aofia ai ituaiga e fesoʻotaʻi ma le A6/A1, e ono fesoʻotaʻi ma le faʻateleina o le lamatiaga o le le manuia o le virology i lalo o nisi o togafitiga umi e faʻaaoga ai le cabotegravir/rilpivirine.
Peitaʻi, o taunuuga o le teteʻe e aʻafia i le tele o mea, e aofia ai:
- · suiga o le tete'e i le amataga,
- · talaʻaga o togafitiga,
- · tausisia,
- · ma le talaaga o le tupuaga o siama.
O le mea lea, o loʻo faʻateleina pea le taua o le mataʻituina o teteʻe e iloa lelei ituaiga eseese.
3. E tatau i le Atinaʻeina o Vaksina ona Mafaufau i le Eseesega o Viral i le Itumalo
O le tele o le eseesega o kenera o le HIV-1 o loo tumau pea o se tasi o luitau tetele i le atinaeina o tui puipui.
O le fa'atupula'ia o le tufatufaina atu o ituaiga ma foliga toe fa'afo'i e fa'amamafaina ai le mana'omia o ta'iala mo tui puipui e mafaufau i ai:
- · fa'asologa o siama fe'avea'i fa'aitulagi,
- · aga masani o le evolusione o siama,
- · ma le puipuiga lautele o le tino.
O se auala tutusa i le lalolagi atoa atonu e le foia atoatoa ai le eseesega o le HIV-1 o loʻo salalau solo i le lalolagi atoa.
Faaiuga
O lenei suʻesuʻega mataʻina i le lalolagi atoa o le faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 ua faʻaalia ai o le tulaga o siama i le lalolagi atoa e iloga i le faʻaauauina ma le suiga.
E ui o le subtype C o loʻo faʻaauau pea ona mafua ai le toetoe lava afa o faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa, ae o mamanu faʻaitulagi molecular o loʻo vave ona suia, faʻatasi ai ma foliga recombinant o loʻo faʻateleina ai le faʻatupuina o faʻamaʻi pipisi i eria e pei o Asia i Sasaʻe ma Europa.
O nei faʻaiʻuga ua faʻamalosia ai le taua o le mataʻituina faifai pea o mole mole, faʻamaoniga o suʻesuʻega i ituaiga eseese, ma auala tuʻufaʻatasi o genomic e lagolago ai le puipuiga lelei o le HIV, mataʻituina o togafitiga, ma le atinaʻeina o tui puipui i le lumanaʻi.
Fa'asinomaga
1. Fa'ama'i pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa ma le itulagi i le va o le 1990–2024: iloiloga fa'apitoa, su'esu'ega i le lalolagi atoa, ma le au'ili'iliga o le a'afiaga. O Fa'ama'i Pipisi a le Lancet, 2026.
Taimi na lafoina ai: Iulai-24-2026


