O se Suʻesuʻega Taua a le Lancet mo Faʻamaʻi Pipisi ua Faʻaalia ai le Faʻagasologa o le HIV-1 i le Lalolagi Atoa (1990–2024)

HIV

Fa'ama'i pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa ma le itulagi i le va o le 1990-2024: iloiloga fa'apitoa, su'esu'ega i le lalolagi atoa, ma le au'ili'iliga o le a'afiaga

Fa'atomuaga

O se suʻesuʻega talu ai nei na lomia i leO Fa'ama'i Pipisi a le Lancet(2026) o loʻo tuʻuina atu ai le auʻiliʻiliga aupito sili ona atoatoa i le lalolagi atoa o le faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 i le taimi nei, e tuʻufaʻatasia ai faʻamaumauga o le iloiloga faʻapitoa ma se suʻesuʻega mataʻituina o le molecular i le lalolagi atoa.

I le tuufaatasia o faamaumauga sa maua muamua (1990–2021) faatasi ai ma faamaumauga o faasologa fou ua aoina, ua aofia ai i le suesuega le sili atu nai lo1.39 miliona faʻamaumauga o le HIV-1 genotyping mai atunuu e 154 na aoina i le va o le 1990 ma le 2024I le fa'aaogaina o le aofa'i o tagata o lo'o nonofo ma le HIV na fuafua e le UNAIDS e fai ma fua fa'atatau, na faia ai e le au su'esu'e ni fa'afanua fa'alelalolagi ma fa'aitulagi e fa'amatalaina ai le tufatufaina atu o vaega o le HIV-1 i le taimi ma le fa'afanua, o foliga toe fa'asalalau (CRF), ma foliga toe fa'asalalau tulaga ese (URF).

O faʻaiʻuga ua faʻaalia ai e ui lava ina tumau pea le mautu o le lalolagi atoa o le ituaiga HIV-1 i le luasefulu tausaga ua tuanaʻi, ae o loʻo tutupu pea suiga tetele faʻaitulagi, aemaise lava ona o le faʻateleina o le eseesega ma le faʻalauteleina o ituaiga recombinant.

Talaaga o le Suesuega

O le siama o le le atoatoa o le puipuiga o le tino ituaiga 1 (HIV-1) e faʻaalia ai le tele o eseesega o kenera ona o le maualuga o le fua faatatau o le fesuiaʻiga, gafatia e toe tuʻufaʻatasia, ma le umi o le faʻasalalauga.

O lenei eseesega o kenera e iai ni aafiaga taua mo:

  • · mata'ituina o molecular,
  • · iloiloga o le faatinoga o suʻesuʻega,
  • · mata'ituina o le tete'e atu i le antiretroviral,
  • · ma fuafuaga mo le atinaʻeina o tui puipui.

O le suʻesuʻega na faʻamoemoe e faʻamatalaina mamanu o le tufatufaina atu i le lalolagi atoa ma le itulagi o ituaiga HIV-1 ma foliga toe faʻafouina mai1990 i le 2024, ma tuʻuina atu ai se faʻavae faʻafouina o faʻamaʻi pipisi mole mole mo le puipuiga ma le puleaina o le HIV i le lalolagi atoa.

Fuafuaga ma Metotia o Suʻesuʻega

Na faʻatinoina e le au suʻesuʻe se iloiloga faʻapitoa o faʻamaumauga a le PubMed, Embase, Global Health, ma le CINAHL, e aofia ai suʻesuʻega na lomia i le va o Ianuari 1, 2022, ma Ianuari 22, 2025.

E le gata i lea, na aoina mai faʻamaumauga e ala i le fesoʻotaʻiga a le Global HIV Molecular Epidemiology Collaboration.

O faʻamaumauga agavaa e aofia ai:

  • · Fa'amatalaga o le ituaiga molekiula o le HIV-1,
  • · nofoaga fa'ata'ita'i ua fa'amatalaina manino,
  • · aso e aoina ai,
  • · ma fuainumera faʻataʻitaʻiga lava e lava.

O le fa'amaumauga mulimuli e aofia ai:

  • · 1,395,222 fa'amaumauga o le genotyping HIV-1 
  • · 154 atunuu 
  • · ono vaitaimi o faʻamaʻi pipisi:1990–1999, 2000–2004, 2005–2009, 2010–2014,2015–2019, 2020–2024.

Sa fuafuaina le a'afiaga o ituaiga kenera o le HIV-1 i le lalolagi atoa ma le itulagi e fa'aaoga ai metotia o le fa'amamafa ua fetu'una'i e le UNAIDS.

Fa'asalalauga i le Lalolagi Atoa o Vaega o le HIV-1: O lo'o Pulea Pea le Vaega o le HIV-1

I le taimi2020–2024, o le ituaiga C sa tumau pea le gafa autū o le HIV-1 i le lalolagi atoa, e aofia ai:

Gafa o le HIV-1

Fua fa'atatau i le lalolagi atoa

Ituaiga C 48.7%
Ituaiga A 11.5%
Ituaiga B 10.3%
URFs 5.3%
CRF02_AG 5.1%
CRF01_AE 5.1%
Isi CRF 3.9%
Ituaiga G 3.1%
Ituaiga laiti D 3.0%
CRF07_BC 2.1%

HIV2

I le aotelega, o foliga toe fa'afouina (e aofia ai CRF ma URF) e tusa ma le22.4% o faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa, o loʻo faʻamamafaina ai le faʻatupulaʻia o le lavelave o le eseesega o kenera o le HIV-1.

O le ituaiga C e faʻaauau pea ona pulea tele i:

  • · Aferika i Saute,
  • · Asia i Saute,
  • · ma le tele o atunuu o Aferika i Sasaʻe.

Talu ai ona o nei itulagi o loʻo i ai se vaega tele o le avega o le HIV i le lalolagi atoa, o le pule aʻe o le subtype C e matua aʻafia ai le mamanu o le tufatufaina atu i le lalolagi atoa.

Eseesega Fa'aitulagi: Fa'ata'ita'iga Eseese o le Evolusi i Konetineta eseese

E ui o foliga mai e mautu le fausaga o le HIV-1 i le lalolagi atoa, ae o loʻo iai ni suiga tetele i mamanu faʻaitulagi.

Aferika i Saute ma Asia i Saute: Pulea Fa'aauau o le Ituaiga C

O Aferika i Saute ma Asia i Saute o loʻo faʻailoaina pea i le ituaiga C o le tafe toto.

I nei vaega e tele ai siama, o le subtype C o le tele lea o siama o loʻo feoaʻi solo, ma avea ai ma mafuaʻaga autū i le taatele o le subtype C i le lalolagi atoa.

Peita’i, o lo’o fa’amamafa mai fo’i i le su’esu’ega e fa’apea, o le aofa’i o fa’ata’ita’iga molecular i nisi o vaega e tele ai siama e tumau pea le fa’atapula’aina, ma fa’ailoa mai ai e mana’omia nisi taumafaiga fa’aopoopo e mata’ituina ai ina ia sili atu ona pu’eina ai le tele o siama i le lotoifale.

Amerika i Matu ma Amerika Latina: Fa'aauau pea le Pulea o le Ituaiga B

O le ituaiga B o loʻo tumau pea le gafa autū o loʻo salalau solo i:

  • · Amerika i Matu,
  • · Amerika Latina.

O nei itulagi o loʻo faʻaalia ai ni mamanu faʻamaʻi molecular e fai si mautu pe a faʻatusatusa i itulagi o loʻo feagai ma suiga vave o ituaiga.

Europa i Sisifo ma Tutotonu: Faʻateleina o le Eseesega o Tupuaga

O loʻo feagai Europa i Sisifo ma Europa Tutotonu ma se suiga malie mai le faʻamaʻi pipisi e masani ona iai le ituaiga B agai atu i se siosiomaga e tele atu ai le eseesega o siama.

O aga masani autū e aofia ai:

  • · fa'aitiitia le fua fa'atatau o le ituaiga B,
  • · faʻateleina le sao o fomu toe faʻafouina,
  • · faʻateleina o le i ai o gafa e lē o ni gafa B.

O nei suiga ua faʻaalia ai o le eseesega o mole mole o le HIV-1 ua faʻateleina le taua e oʻo lava i itulagi e masani ona pulea le ituaiga B.

Asia i Sasaʻe: Faʻalauteleina Vave o Fomu Recombinant

Asia i Sasaʻe na faaalia ai se tasi o suiga sili ona taua i faʻamaʻi pipisi.

Na maua i le suʻesuʻega:

  • · Ua matuā fa’ateleina le CRF07_BC i le aluga o taimi,
  • · ua matuā fa’aitiitia le ituaiga B.

Ua fa'ateleina le CRF07_BC mai le tusa ma le13.1% i le va o le 2000–2004 i le 48.1% i le va o le 2020–2024, o loʻo faʻaalia ai se suiga tele i le faʻamaʻi pipisi faʻaitulagi o le HIV-1.

O lenei suiga ua faʻamamafaina ai le taua o le mataʻituina faifai pea o molecular i itulagi o loʻo faʻateleina ai foliga recombinant.

Fomu Fa'afouina: O se Vaega Tuputupu A'e o le Eseesega o le HIV-1 i le Lalolagi Atoa

O le pasene o fomu recombinant na faʻateleina i le lalolagi atoa i tausaga ua mavae:

  • · 2000–2004: pe tusa ma le 20.8%
  • · 2010–2014: pe tusa ma le 24.2%
  • · 2020–2024: pe tusa ma le 22.4%

E ui ina faʻaitiitia teisi le fua faʻatatau i le lalolagi atoa i le vaitaimi talu ai nei, ae o loʻo faʻaauau pea ona faʻalauteleina foliga toe faʻafouina i le tele o itulagi, aemaise lava:

  • · Asia i Sasaʻe,
  • · Europa i Sisifo ma Europa Tutotonu.

O le suʻesuʻega ua fautua mai ai e ono lē amanaiaina pea foliga recombinant i nisi o tulaga ona o le tele o polokalame mataʻituina e faalagolago tele lava i vaega o le genomic, lea atonu e le o iloa atoatoa ai mamanu faigata o le recombination.

O le faʻamalosia o auala e mataʻituina ai genomics o le a taua tele, aemaise lava i itulagi o loʻo maualuga ai le avega o le pipisi o le HIV ma faʻateleina ai le eseesega o siama.

Fa'ateleina o le HIV-1

Soifua Maloloina Lautele ma Aafiaga Fa'aklinikal

1. E Manaʻomia e Faiga Faʻataʻitaʻi le Iloiloga Faʻaauau o Ituaiga Faʻasolo

O le faʻateleina o le eseesega o kenera o le HIV-1 e faʻamamafaina ai le taua o le iloiloga faifai pea o tekinolosi faʻamaonia i ituaiga eseese o siama.

E ui o faiga faʻapitoa o loʻo iai nei mo le suʻeina o le HIV ma le viral load ua faʻaalia ai le lautele o le faʻaaogaina, ae o loʻo taua pea le faʻaauau pea o le faʻamaoniga faʻasaga i ituaiga fou ma ituaiga recombinant.

E tatau i le mata'ituina i le lumana'i ona tu'ufa'atasia:

  • · fa'ama'i pipisi molecular,
  • · mata'ituina o le fa'atinoga o su'esu'ega,
  • · ma le auiliiliga o le evolusione o siama.

2. E Manaʻomia e le Mataʻituina o le Teteʻe i Fualaau Faasaina se Ufiufi Lautele o le Genetics

O le faʻalauteleina o ituaiga eseese o le HIV-1 e ono aʻafia ai le aliaʻe mai, iloa, ma le faʻamatalaina o fesuiaʻiga o siama e fesoʻotaʻi ma le teteʻe.

O nisi suʻesuʻega ua fautua mai ai o gafa patino o le HIV-1, e aofia ai ituaiga e fesoʻotaʻi ma le A6/A1, e ono fesoʻotaʻi ma le faʻateleina o le lamatiaga o le le manuia o le virology i lalo o nisi o togafitiga umi e faʻaaoga ai le cabotegravir/rilpivirine.

Peitaʻi, o taunuuga o le teteʻe e aʻafia i le tele o mea, e aofia ai:

  • · suiga o le tete'e i le amataga,
  • · talaʻaga o togafitiga,
  • · tausisia,
  • · ma le talaaga o le tupuaga o siama.

O le mea lea, o loʻo faʻateleina pea le taua o le mataʻituina o teteʻe e iloa lelei ituaiga eseese.

3. E tatau i le Atinaʻeina o Vaksina ona Mafaufau i le Eseesega o Viral i le Itumalo

O le tele o le eseesega o kenera o le HIV-1 o loo tumau pea o se tasi o luitau tetele i le atinaeina o tui puipui.

O le fa'atupula'ia o le tufatufaina atu o ituaiga ma foliga toe fa'afo'i e fa'amamafaina ai le mana'omia o ta'iala mo tui puipui e mafaufau i ai:

  • · fa'asologa o siama fe'avea'i fa'aitulagi,
  • · aga masani o le evolusione o siama,
  • · ma le puipuiga lautele o le tino.

O se auala tutusa i le lalolagi atoa atonu e le foia atoatoa ai le eseesega o le HIV-1 o loʻo salalau solo i le lalolagi atoa.

Faaiuga

O lenei suʻesuʻega mataʻina i le lalolagi atoa o le faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 ua faʻaalia ai o le tulaga o siama i le lalolagi atoa e iloga i le faʻaauauina ma le suiga.

E ui o le subtype C o loʻo faʻaauau pea ona mafua ai le toetoe lava afa o faʻamaʻi pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa, ae o mamanu faʻaitulagi molecular o loʻo vave ona suia, faʻatasi ai ma foliga recombinant o loʻo faʻateleina ai le faʻatupuina o faʻamaʻi pipisi i eria e pei o Asia i Sasaʻe ma Europa.

O nei faʻaiʻuga ua faʻamalosia ai le taua o le mataʻituina faifai pea o mole mole, faʻamaoniga o suʻesuʻega i ituaiga eseese, ma auala tuʻufaʻatasi o genomic e lagolago ai le puipuiga lelei o le HIV, mataʻituina o togafitiga, ma le atinaʻeina o tui puipui i le lumanaʻi.

Fa'asinomaga

1. Fa'ama'i pipisi o le HIV-1 i le lalolagi atoa ma le itulagi i le va o le 1990–2024: iloiloga fa'apitoa, su'esu'ega i le lalolagi atoa, ma le au'ili'iliga o le a'afiaga. O Fa'ama'i Pipisi a le Lancet, 2026.


Taimi na lafoina ai: Iulai-24-2026